Што такі зварот у рускай мове? Віды і формы зваротаў у рускай мове

Адным з найважнейшых элементаў у любой нацыянальнай культуры лічыцца маўленчай этыкет. У мове, яго ўстойлівых канструкцыях, адлюстроўваецца найбагацейшы вопыт народа, непаўторнасць яго традыцый, звычаяў, умоў і ладу жыцця. Гаворка ілюструе суб'ектыўнае ўспрыманне карціны свету, якое адпавядае свядомасці і менталітэту яе носьбіта. Разам з гэтым мова аказвае ўплыў і на носьбіта непасрэдна, фарміруючы яго асобу. Гэта абумоўлена перш за ўсё тым, што ў працэсе засваення роднай гаворкі чалавек ўбірае ў сябе і нацыянальную культуру, у якой закладзены рысы народнага характару, і асаблівасці светапогляду.

маўленчае паводзіны

У зносінах, які мае сацыяльную арыентаванасць, грамадскія ролі слухачоў і будуць размаўляць маюць асаблівае значэнне. Пры гэтым мае месца пэўная функцыянальная залежнасць. Характар маўленчага паводзін удзельнікаў задаецца ролевай пазіцыяй. Пры гэтым моўныя сродкі, якія прымяняюцца ў зносінах, канструююць сітуацыю. Гаворка лічыцца адным з найважнейшых інструментаў, садзейнічаюць усталяванню сацыяльнага статусу чалавека. Фарміраванне адэкватнага разумення моўнага зносін паміж удзельнікамі камунікацыі ажыццяўляецца пры выкарыстанні розных спосабаў абазначэння сацыяльных узаемаадносін, у рамках якіх мяркуецца разгортваць зносіны. Разам з прамымі ўяўленнямі, пры якіх пазначаюцца найбольш значныя пры камунікацыі сацыяльныя ролі удзельнікаў, прысутнічаюць і ўскосныя. Апошнія ўяўляюць сабой сродкі сацыяльна-сімвалічнага тыпу і прымяняюцца для дэманстрацыі статусу і ролевых пазіцый суразмоўцаў. Адным з такіх інструментаў з'яўляецца зварот у рускай мове. Разгледзім гэта сродак больш падрабязна.

Звароту. Агульныя звесткі

Што такі зварот у рускай мове? Дадзеная канструкцыя можа выявіць сацыяльную іерархію, пры роўнасці статусаў - выказаць асабістае стаўленне аднаго суразмоўцы да іншага. У гэтым выпадку могуць прымяняцца спецыяльныя словы-звароту. У рускай мове, як, зрэшты, і ў іншых маўленчых сістэмах, такія канструкцыі могуць паказваць на тытул асобы, з якім вядзецца дыялог. Да такіх элементаў, у прыватнасці, адносяць "сэр", "ваша благароддзе", "ваша вялікасць" і іншыя. Разам з гэтым формы звароту ў рускай мове могуць падкрэсліваць нефармальны ці, наадварот, афіцыяльнасць адносін. Да прыкладу: "сябры мае", "таварышы", "дамы і спадары", "шаноўны", "паважаны", "галубок", "сынок" і іншыя. Трэба сказаць, што аналагічная функцыя ўласцівая і шэрагу канструкцый, якія ўжываюцца ў якасці развітанняў альбо прывітанняў. Да прыкладу: "Добры дзень", "Прывітанне", "Салют", "Усяго добрага" і іншыя.

грамадзянскі статус

Кажучы пра тое, што такі зварот у рускай мове, варта згадаць і пра становішча чалавека ў грамадстве, якое выразна пазначаецца пэўнымі элементамі. У гэтым пытанні разглядаецца і грамадзянскі статус, і пэўная адзнака суразмоўцы. У першым выпадку ў якасці прыкладу можна прывесці наступныя канструкцыі: "грамадзянін Пятроў", "таварыш Іваноў", "Іван Пятровіч". У якасці якія ацэньваюць элементаў можна прывесці наступныя: "Вам ясна заданне?", "Вас не цікавіла, чаму гэта менавіта так?", "Калі вам прасцей пачынаць з гэтага, калі ласка. Але ў цэлым мне хацелася б, каб вы пасля ...". Лічыцца, што такі зварот у рускай мове, як "памочнік кіраўніка" (замест "квіткары"), "супрацоўнік санітарнай службы" (можна выкарыстоўваць замест "зборшчыка смецця"), спрыяе павышэнню сацыяльнага статусу і ўзмацненню самапавагі чалавека.

"Наўмысная імітацыя"

Існуюць розныя віды зваротаў у рускай мове. У цэлым, разгляданая тэма не зводзіцца толькі да канкрэтных канструкцый, сэнс якіх прама накіраваны на суразмоўцу. У якасці вербальнага сацыяльна-сімвалічнага сродкі выступае наўмысная імітацыя пры вымаўленні. Так, да прыкладу, часцяком, каб дзіця лепш разумеў бацькоў, апошнія падладжваюць сваю прамову пад дзіцячую. Але з іншага боку, калі з'яўляецца жаданне адхіліцца ад суразмоўцы небудзь групы людзей, можна выкарыстоўваць элементы, насупраць, якія падкрэсліваюць адрозненні. Вось, да прыкладу, французскім канадцам больш падабаецца, калі іх палітыкі прамаўляюць свае прамовы на публіку на англійскай мове, выкарыстоўваючы моцны французскі акцэнт (нават калі дзеяч валодае чыстым ангельскай). У рускай жа мове, як правіла, гэтая розніца адлюстроўваецца ў стылістыцы маўлення.

"Высокі" і "нізкі" стылі

Гэта сродак таксама ставіцца да прылад вербальнага сацыяльна-сімвалічнага зносін. У гэтай групе можна вылучыць некалькі падгруп. "Высокі" стыль мяркуе падкрэслена карэктнае і правільнае пабудову і далейшае ўжыванне слоў і іх спалучэнняў. Такая гаворка ўспрымаецца як больш фармальная, афіцыйная, некалькі дыстанцыявацца. "Нізкі" стыль - гэта гутарковая гаворка. Як правіла, тут пераважаюць жаргонныя словы, слэнг. Ўспрымаецца такое вымаўленне як нефармальныя.

"Уплывовы" стыль

Выкарыстоўваючы тыя ці іншыя прыёмы, які казаў можа спрыяць стварэнню пэўнага ладу. Так, да прыкладу, прымяненне пэўных канструкцый можа зрабіць чалавека больш упэўненым у вачах іншых ці больш уплывовым. Але можа адбыцца і наадварот. Недарэчна скарыстаны маўленчай элемент можа адхіліць суразмоўцаў ад чалавека, і ён страціць размяшчэнне іншых. Той, хто прамаўляе словы ўплывовыя, як правіла, выкарыстоўвае такую канструкцыю прапановы: "Давайце сёння павячэраем" замест "Я мяркую, мы маглі б павячэраць сёння". Лічыцца, што такі зварот у рускай мове, як прыведзена ў першым выпадку, мяркуе заклік да дзеяння, накіроўвае суразмоўцы да яго здзяйснення.

"Невлиятельный" стыль

Даследчыкамі было выдзелена некалькі формаў паведамленняў, якія не маюць істотнага ўздзеяння на суразмоўцы. Да іх, у прыватнасці, адносяць:

1. Выражаюць суб'ектыўнасць ўніклівыя абароты. Напрыклад: "Я мяркую", "Мне здаецца", "Я думаю" і іншыя.
2. Лінгвістычныя "заікання" - элементы, якія выказваюць некаторую нерашучасць. Да іх, у прыватнасці, адносяць раз'ядноўваць выклічнікі, тыпу "э", "ну", "гм" і іншыя.
3. Некаторыя ветлівыя словы. Да іх адносяць: "Будзьце добрыя", "Выбачайце" і гэтак далей.
4. Пытанні-канцоўкі: "Холадна тут, ці не праўда?", "Ці можам заканчваць, як вы думаеце?".

"Ты" і "вы"

Змяненне стылю звароту можа быць само па сабе прыёмам, які накіраваны на "паніжэнне" альбо "павышэнне" статусу суразмоўцы. Лічыцца, што такі зварот у рускай мове, як "ты", асацыюецца з сяброўскімі, нефармальнымі адносінамі. У той час як "вы" адлюстроўвае эмацыйную дыстанцыю, афіцыяльнасць, фармальнасць.